Islay

“Thánh địa whisky” ở cực nam quần đảo Inner Hebrides, với các nhà máy chưng cất mùi than bùn Laphroaig, Lagavulin, Ardbeg dọc bờ biển, cùng thánh giá Celtic, bãi biển hoang sơ và đàn ngỗng trú đông.

Islay nằm ở cực nam quần đảo Inner Hebrides thuộc bờ tây Scotland, rộng khoảng 620 km², dân số khoảng 3.200 người, được gọi là “Đảo Nữ hoàng whisky”. Trên đảo có khoảng mười nhà máy còn hoạt động, nổi tiếng với hương vị than bùn đậm đà. Ở phía nam, gần Port Ellen, ba nhà máy Laphroaig, Lagavulin và Ardbeg nối với nhau bằng một lối đi bộ ven biển, được gọi là “Bộ ba Kildalton”. Thị trấn thủ phủ Bowmore có nhà máy Bowmore và nhà thờ tròn mang tính biểu tượng; bên bờ tây vịnh Loch Indaal có Bruichladdich và Kilchoman; trên bờ đông bắc, Caol Ila, Bunnahabhain và Ardnahoe nhìn thẳng sang dãy núi Paps của đảo Jura.

Ngoài các nhà máy, bờ biển Đại Tây Dương phía tây có những bãi cát rộng như Machir Bay và Saligo Bay. Thánh giá Kildalton và di tích Finlaggan của “Các Lãnh chúa quần đảo” cho thấy lịch sử Celtic và thời Trung cổ. Vịnh Gruinart mỗi mùa đông có hàng chục nghìn con ngỗng trán trắng Greenland trú đông; vách đá mũi Oa và làng Portnahaven với đàn hải cẩu cũng được du khách yêu thích.

Di chuyển: từ Glasgow lái xe khoảng 3 giờ đến Kennacraig, sau đó đi phà CalMac khoảng 2 giờ đến Port Ellen hoặc Port Askaig; mùa hè phải đặt chỗ xe trước. Cũng có thể bay máy bay nhỏ từ Glasgow khoảng 40 phút đến sân bay Islay. Xe buýt trên đảo ít chuyến nên lái xe riêng là tiện nhất, nhưng đã thưởng thức rượu thì không được lái xe; có thể nhờ nhà máy đóng gói mẫu nếm nhỏ (driver's dram) hoặc thuê xe đưa đón.

Khí hậu mát mẻ, nhiều gió và mưa; tháng 4–9 là thời điểm thích hợp nhất. Cuối tháng 5 có Lễ hội whisky Islay (Fèis Ìle), các nhà máy lần lượt mở cửa đón khách; chỗ ở phải đặt trước nửa năm. Từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau có thể ngắm ngỗng trú đông. Nên dành 2–4 ngày, đồng thời để nửa ngày đi phà 5 phút sang đảo Jura. Tour tham quan nhà máy thường phải đặt trước trên website, mùa đông giờ mở cửa cũng ngắn hơn.

Điểm tham quan nổi bật

• Nhà máy chưng cất Laphroaig – Đứng đầu “bộ ba Kildalton” ở bờ nam, nhà máy tường trắng nổi tiếng với hương than bùn đậm và vị thuốc nồng đặc trưng.
• Nhà máy chưng cất Lagavulin – Nhà máy than bùn lâu đời nằm bên vịnh biển, loại 16 năm là tác phẩm kinh điển; bên kia vịnh là tàn tích lâu đài Dunyvaig.
• Nhà máy chưng cất Ardbeg – Nhà máy phía đông nhất trong bộ ba bờ nam, có độ than bùn rất cao; quán Old Kiln Café trong nhà máy là điểm ăn trưa được ưa chuộng trên đảo.
• Nhà máy chưng cất Bowmore – Một trong những nhà máy lâu đời nhất đảo Islay, nằm ở thị trấn Bowmore bên bờ biển, kho chứa rượu hướng thẳng ra vịnh Loch Indaal.
• Nhà máy chưng cất Bruichladdich – Nhà máy “cấp tiến” bên bờ tây vịnh Loch Indaal, lấy màu xanh ven hồ làm biểu tượng, đồng thời sản xuất gin The Botanist và whisky than bùn…
• Thánh giá Kildalton – Thánh giá đá Celtic nguyên vẹn khoảng năm 800 sau Công nguyên, được xem là thánh giá Kitô giáo sơ kỳ được bảo tồn tốt nhất Scotland.
• Vịnh Machir – Bãi cát vàng dài 2 km bên bờ Đại Tây Dương phía tây đảo, được cồn cát bao bọc, sóng biển hùng vĩ, là bãi biển đẹp nhất Islay.
• Nhà thờ Tròn Bowmore – Nhà thờ giáo xứ hình tròn xây năm 1767, đứng ở cuối phố chính Bowmore, là công trình biểu tượng của đảo Islay.
• Nhà máy chưng cất Kilchoman – Nhà máy rượu trang trại mở cửa năm 2005, từ trồng lúa mạch đến đóng chai đều được thực hiện tại trang trại, nằm rất gần vịnh Machir.
• Nhà máy chưng cất Caol Ila – Nhà máy rượu ẩn mình bên eo biển Islay và là nhà máy có sản lượng lớn nhất đảo, cửa sổ lớn của phòng chưng cất hướng thẳng ra núi Jura.
• Nhà máy chưng cất Bunnahabhain – Nhà máy rượu trong vịnh ở mũi đông bắc đảo, nổi tiếng với hương vị nhẹ, gần như không có than bùn, ngoài bãi biển có con tàu đắm “Wyre Maje…
• Nhà máy chưng cất Ardnahoe – Nhà máy rượu mới mở năm 2019, cửa sổ kính sàn đến trần của phòng nếm rượu hướng ra núi Jura, cảnh quan là điểm nổi bật.
• Nhà máy chưng cất Port Ellen – Nhà máy huyền thoại “nhà máy ma” đóng cửa năm 1983 và mở lại năm 2024, rượu cũ được bán đấu giá với giá kinh ngạc.
• Lâu đài Dunyvaig – Tàn tích pháo đài trên mỏm đất ở cửa vịnh Lagavulin, từng là pháo đài trên biển của gia tộc MacDonald, “Lãnh chúa quần đảo”.
• Nhà thờ cổ và Thánh giá Kilchoman – Thánh giá đá cao thế kỷ 14 bên nhà thờ bỏ hoang phía trên vịnh Machir, khu mộ có thể nhìn ra Đại Tây Dương.
• Vịnh Saligo – Vịnh hoang dã ở phía bắc vịnh Machir, đá đen và cồn cát xen kẽ, ít khách hơn vịnh Machir.
• Finlaggan – Trung tâm quyền lực của “Lãnh chúa quần đảo” thời Trung Cổ, trên đảo nhỏ giữa hồ còn lại nhà nguyện và di tích cung điện.
• Bảo tàng Đời sống Islay – Bảo tàng địa phương đặt trong nhà thờ tự do cũ ở Port Charlotte, kể về nghề nông, rượu lậu và các câu chuyện đắm tàu của Islay.
• Port Charlotte – Làng chài nhỏ với nhà trắng bên bờ tây vịnh Loch Indaal, được ca ngợi là ngôi làng đẹp nhất Islay, có bãi cát nhỏ và nhà hàng nhìn ra biển.
• Portnahaven và Port Wemyss – Hai làng chài song sinh ở cuối bán đảo Rinns, cảng có hải cẩu xám thường nằm phơi nắng, có thể quan sát từ gần.
• Khu bảo tồn chim Loch Gruinart – Khu bảo tồn của Hiệp hội Bảo vệ Chim Hoàng gia Anh (RSPB), mùa đông có hàng vạn con ngỗng đen cực bắc tránh rét, cảnh tượng rất hoành tráng.
• Bán đảo Oa và Đài tưởng niệm Hoa Kỳ – Đài tưởng niệm hình ngọn hải đăng trên đỉnh vách đá, tưởng nhớ binh lính trên hai tàu chở quân Mỹ bị chìm gần đó năm 1918.
• Bãi Cát Hát – Vịnh cát trắng yên tĩnh gần Port Ellen, đi trên cát khô sẽ phát ra tiếng như đang “hát”.
• Xưởng len Islay – Xưởng dệt cũ trong thung lũng gần Bridgend, từng dệt vải kẻ ca-rô cho phim Braveheart.
• Nhà nguyện và Thánh giá Kilnave – Nhà nguyện trung cổ không mái bên bờ vịnh Gruinart, trong nghĩa địa có thánh giá đá thế kỷ 8 mộc mạc.
• Đảo Jura – Đảo hoang nằm cách cảng Port Askaig 5 phút đi phà, hươu nhiều hơn người, và George Orwell từng viết “1984” tại đây.
• Núi Paps of Jura – Ba đỉnh núi thạch anh hình nón trên đảo Jura, là đường nét đặc trưng thường thấy dọc bờ biển Islay; leo núi rất vất vả.

Ăn uống

• Peatzeria – Quán pizza gia đình trong một nhà thờ cũ bên bờ biển Bowmore, dùng hải sản Islay như sò điệp, tôm hùm và cua làm toppin…
• Lochindaal Seafood Kitchen – Quán hải sản nhỏ do cha con điều hành ở Port Charlotte, nổi tiếng với đĩa hải sản tổng hợp từ đánh bắt của ngư dân địa…
• An Tigh Seinnse – Quán rượu nhỏ bên cảng ở Portnahaven, cuối phía tây nam đảo, mở lại sau khi nhóm mới tiếp quản; sò điệp và tôm hùm được…
• Port Charlotte Hotel – Khách sạn gia đình bên vịnh Lochindaal, dùng thịt bò, thịt cừu, thịt nai và hải sản địa phương; quầy bar có hơn 300 loạ…
• Ardbeg Old Kiln Café – Quán café trong một lò sấy mạch dùng than bùn cũ của nhà máy Ardbeg, lựa chọn bữa trưa số một cho tour một ngày các nhà…
• Kilchoman Distillery Café – Quán café trong nhà máy whisky trang trại ở Islay, đặt trong chuồng ngựa cũ; súp Cullen Skink được xem là ngon nhất đảo…

Lịch trình

• Đảo Arran và Islay: hành trình rượu whisky 6 ngày – Từ Glasgow đi phà vòng qua hai đảo, xem đá đứng và lâu đài Arran, cùng các nhà máy whisky than bùn ở Islay.