Zanda
Di chỉ vương quốc Cổ Cách nghìn năm bên sông Tượng Tuyền và địa hình đất tháp Trát Đạt, có tranh tường chùa Thác Lâm và hang đá Đông Gia – Bì Dương.
Trát Đạt nằm ở tây nam khu Ngari, Tây Tạng, trong thung lũng sông Tượng Tuyền ở chân phía bắc dãy Himalaya. Thị trấn huyện Thác Lâm (Tholing) có độ cao khoảng 3.700 m, cách thủ phủ Ngari là thị trấn Senggê Khabab khoảng 250 km, và cách Tháp Ninh Mullah (Tar Chen) ở Kailash khoảng 230 km. Đây là trung tâm của vương triều Cổ Cách từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 17. Lưu vực Trát Đạt được hình thành từ trầm tích hồ cổ đại bị nước sông cắt xẻ, tạo thành những đất tháp trải dài hàng nghìn km vuông. Thành lũy, tháp chùa và địa hình vách đá dựng đứng hòa cùng sông Tượng Tuyền, được gọi là “vương quốc đất tháp”.
Điểm nhấn chính tập trung quanh thị trấn: cách 18 km về phía tây là di chỉ vương quốc Cổ Cách (Tsaparang), còn giữ tranh tường Điện Đỏ, Điện Trắng và thành lũy xây dựa vào núi. Bên thị trấn là chùa Thác Lâm, ngôi chùa Phật giáo đầu tiên của Ngari, rừng tháp chùa ở đây lúc hoàng hôn rất đẹp. Về phía bắc khoảng 40 km là hang đá Đông Gia – Bì Dương, quần thể hang đá lớn nhất Tây Tạng. Con đường từ Kailash hoặc Senggê Khabab vào Trát Đạt xuyên qua các thung lũng đất tháp, bản thân chặng đường đã là một cảnh đẹp.
Mùa đi lại tốt nhất là tháng 5–10, trong đó tháng 6–9 ổn định nhất. Tuyết phủ mùa đông và mùa xuân có thể chặn đường đèo. Để vào Ngari cần xin giấy phép đi lại khu quản lý biên giới trước. Độ cao gây phản ứng rõ rệt, nên thích nghi ở Lhasa hoặc Shigatse trước rồi đi qua Kailash. Thường đi 2 ngày: một ngày di chỉ Cổ Cách (tốt nhất là đón bình minh hoặc hoàng hôn), một ngày chùa Thác Lâm và Đông Gia – Bì Dương. Chỗ lưu trú và ăn uống trong thị trấn có hạn, mùa cao điểm cần đặt trước, và nên chuẩn bị đủ nhiên liệu và tiền mặt.
Điểm tham quan nổi bật
- Di chỉ vương quốc Guge – Tàn tích kinh đô của vương triều Guge (thế kỷ 10–17) tại Zabrang, xây dựng từng tầng trên khối núi thổ lâm; điện Đỏ và điện Trắng có bích h…
- Thổ lâm Trát Đạt – Thổ lâm dọc hai bờ sông Tượng Tuyền trải dài hàng trăm km², trầm tích hồ cổ bị xói mòn thành hình lâu đài, cung điện và tháp Phật; là một t…
- Tu viện Tholing – Ngôi tu viện đầu tiên ở Ngari do vương triều Guge xây năm 996, nơi Đại dịch giả Rinchen Zangpo dịch kinh, tháp chùa và rừng đất nổi bật, nằ…
- Hang đá Dongga – Cụm hang đá thời Guge cách huyện thành Trát Đạt khoảng 40 km về phía bắc, hang Dongga số 1 còn giữ mạn đà la và tranh thiên nữ bay nhiều mà…
- Thung lũng sông Tượng Tuyền – Sông Tượng Tuyền (Langqen Zangbo) chảy qua lòng chảo Trát Đạt, hai bên là rừng đất như thành lũy, thung lũng sông nuôi dưỡng văn minh Zhang…
- Thị trấn Trát Đạt – Huyện thành nhỏ được rừng đất bao quanh, là căn cứ nghỉ chân và tiếp tế để tham quan Guge, tu viện Tholing và Dongga–Piyang.
- Hang đá Piyang – Trên quả đồi đất cách Dongga vài km về phía tây có hàng nghìn hang và tàn tích tu viện–pháo đài, là một trong những di chỉ hang đá Phật giá…
Ăn uống
- Sơn Thành Tửu Gia (chi nhánh giữa đường Hà Bắc) – Quán Tứ Xuyên được khen trên đường chính thị trấn huyện Zanda, cá nấu dưa chua, cá tiêu xanh và giò heo thường được gọi…
- Khuẩn Vương Phủ Thang Oa – Quán lẩu gà canh nấm trên phố ẩm thực dân gian, nấm và gà hầm cùng nhau cho nước dùng ngọt thơm, uống một bát giữa cao…
Lịch trình
- Vòng Ngari Nam–Bắc: kora núi Kailash và Guge 16 ngày – Từ Lhasa đi qua Everest, kora núi Kailash, Guge và hồ Pangong, rồi qua Changtang trở về Namtso và Lhasa.