Ruộng bậc thang Nguyên Dương và Kiến Thủy

Ruộng bậc thang Hà Nhì được công nhận di sản thế giới với biển mây và bình minh, thành cổ Kiến Thủy với nhà vườn Chu gia, gốm tím và tàu hỏa nhỏ, là hành trình nhân văn và nhiếp ảnh ở miền nam Vân Nam.

Nguyên Dương và Kiến Thủy cùng thuộc châu tự trị dân tộc Hà Nhì và Di Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, nằm ở phía nam Côn Minh, hai bên sông Hồng Hà miền nam Vân Nam. Hai nơi này thường được kết hợp thành một hành trình nhân văn và nhiếp ảnh kéo dài 3–4 ngày. Ruộng bậc thang Nguyên Dương là quần thể ruộng bậc thang do người Hà Nhì khai khẩn trên sườn nam dãy núi Ai Lao trong hơn 1.300 năm. Tổng diện tích vượt 160.000 mẫu (trên 10.600 ha). Năm 2013, quần thể này được ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Thế giới với tên gọi “Cảnh quan văn hóa ruộng bậc thang Hồng Hà của người Hà Nhì”. Khu vực trọng điểm quanh thị trấn Tân Nhai gồm đài quan sát Đa Y Thụ (ngắm bình minh), Bá Đạt (ngắm hoàng hôn và biển mây), Lão Hổ Chủy (ngắm hoàng hôn) và làng dân tộc Hà Nhì Tĩnh Khẩu. Khoảng cách giữa các đài quan sát là 10–25 km. Thành phố Kiến Thủy là thành phố lịch sử và văn hóa cấp quốc gia, được xây dựng từ thời Đường, thời Minh – Thanh là phủ Lâm An. Trong thành cổ còn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc cổ như lâu Triêu Dương, Văn miếu Kiến Thủy (văn miếu lớn thứ hai cả nước), nhà vườn Chu gia, phủ Lâm An và khảo trường học chính. Bên ngoài thành có cầu Song Long, dân cư Đoàn Sơn và một tuyến tàu hỏa khổ hẹp trăm năm tuổi. Ẩm thực địa phương có gốm tím và đậu phụ nướng, gà hấp nồi đất. Thời tiết và mùa: đẹp nhất là từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, mùa tưới nước cho ruộng, mặt ruộng phản chiếu bầu trời như gương, tháng 1–2 buổi sáng biển mây dày nhất, bình minh và hoàng hôn hùng vĩ nhất. Đây cũng là mùa cao điểm chụp ảnh, quanh Tết Nguyên đán người đông nhất. Tháng 4–5 là mùa cấy mạ, tháng 6–9 lúa xanh, tháng 9–10 lúa chín vàng và gặt hái. Mỗi mùa có vẻ đẹp riêng nhưng ít hình ảnh phản chiếu. Kiến Thủy cao khoảng 1.300 m, bốn mùa ôn hòa, cả năm đều có thể đi. Di chuyển: từ Côn Minh đến Kiến Thủy có tàu cao tốc (ga Kiến Thủy, khoảng 1,5–2 giờ), từ ga Kiến Thủy đến thành cổ khoảng 5 km. Từ Kiến Thủy đến thị trấn Tân Nhai, Nguyên Dương khoảng 100 km, đi xe mất 2–2,5 giờ, có xe buýt hoặc thuê xe bao. Từ bến xe phía nam Côn Minh có xe thẳng đến Tân Nhai (khoảng 5–6 giờ). Các đài quan sát ở Nguyên Dương cách nhau xa, cần thuê xe bao (300–400 tệ/ngày) hoặc đi xe đưa đón của khu thắng cảnh. Gợi ý: dành 1–1,5 ngày cho Kiến Thủy và 2 ngày cho Nguyên Dương (ở Tân Nhai hoặc thị trấn Hà Nhì gần Đa Y Thụ, ngắm một bình minh và một hoàng hôn). Vé: vé liên hợp ruộng bậc thang Nguyên Dương 100 tệ (gồm Đa Y Thụ, Bá Đạt, Lão Hổ Chủy, Tĩnh Khẩu, có hiệu lực trong một ngày) hoặc vé nhiều ngày 180 tệ. Vé trọn gói thành cổ Kiến Thủy khoảng 115 tệ (gồm lâu Triêu Dương, văn miếu, nhà vườn Chu gia, phủ Lâm An và khảo trường). Tàu hỏa nhỏ 100–150 tệ, nhà dân Đoàn Sơn 30 tệ. Lưu ý: ở các đài quan sát Nguyên Dương, buổi sáng sớm nhiệt độ thấp, sương mù dày nên cần mang áo ấm. Mùa cao điểm phải có mặt ở đài quan sát đón bình minh trước 6 giờ sáng để giữ chỗ. Đường núi nhiều khúc cua, nên mang thuốc chống say xe. Ruộng bậc thang là đất canh tác của người dân, khi chụp ảnh không được giẫm lên bờ ruộng. Giá gốm tím Kiến Thủy dao động từ vài chục đến vài nghìn tệ, cần phân biệt sản phẩm máy móc và sản phẩm thủ công.

Điểm tham quan nổi bật

• Ruộng bậc thang Đa Y Thụ – Điểm ngắm bình minh kinh điển nhất của ruộng bậc thang Nguyên Dương, hàng vạn mẫu ruộng trải từ thung lũng lên tận đỉnh núi; sương sớm và á…
• Ruộng bậc thang Bá Đạt – Đoạn có độ chênh cao lớn nhất, nhiều tầng nhất trong ruộng bậc thang Nguyên Dương, từ độ cao 800 đến 2.000 mét với hơn 3.000 bậc thang; đài…
• Ruộng bậc thang Lão Hổ Chủy – Ruộng bậc thang trong hẻm núi sâu phía nam Tân Nhai, từ đài quan sát bên vách đá nhìn xuống, đường nét ruộng như tranh trừu tượng, có chỗ g…
• Cổ thành Kiến Thủy – Thành phố lịch sử và văn hóa cấp quốc gia, được xây từ thời Đường, từng là trị sở Lâm An phủ thời Minh–Thanh; Triều Dương Lâu được xây sớm…
• Chu gia hoa viên – Đại trạch của gia đình phú thương họ Chu ở Kiến Thủy cuối thời Thanh, gồm 42 sân trong và hơn 200 gian phòng, được gọi là “Đại Quan Viên mi…
• Làng Hà Nhì Qingkou – Làng truyền thống người Hà Nhì được bảo tồn tốt, với nhà hình nấm, cối xay nước, rừng thần làng và ruộng bậc thang bên dưới, tạo thành mẫu…
• Cầu Song Long và tàu hỏa cổ Kiến Thủy – Cầu đá Song Long thời Thanh có mười bảy nhịp vòm, cùng tàu hỏa cổ khổ hẹp trăm tuổi chạy từ ga Lâm An qua cầu Song Long, cầu Hương Hội đến…
• Làng Đoàn Sơn – Làng cổ của họ Trương ở ngoại ô phía tây Kiến Thủy. Hai mươi mốt dinh thự do phú thương khai thác thiếc cuối Thanh xây dựng vẫn được bảo tồ…
• Văn miếu Kiến Thủy – Văn miếu phía nam Vân Nam khởi công từ thời Nguyên, quy mô chỉ sau Khúc Phụ. Ao Học Hải, Đại Thành điện và những cây bách hàng trăm năm tuổ…
• Làng Azheke – Làng Hà Nhì nhà nấm được bảo tồn nguyên vẹn nhất gần khu ngắm cảnh Duoyishu, là mẫu mực của bốn yếu tố rừng, làng, ruộng bậc thang và hệ th…
• Chợ Thắng Thôn – Chợ truyền thống của người Hà Nhì và người Di ở vùng lõi ruộng bậc thang, người dân núi mặc trang phục dân tộc đến buôn bán, là cơ hội tốt…
• Ruộng bậc thang Samaba – Ruộng bậc thang liền khoảnh rộng hàng vạn mu ở thị trấn Bảo Hoa, huyện Hồng Hà. Bậc thang dày đặc, chênh cao lớn, lúc hoàng hôn mặt nước cá…
• Động Yến Tử Kiến Thủy – Hang đá vôi lớn ở phía đông Kiến Thủy. Vào xuân và hạ, hàng chục vạn chim yến bay lượn quanh cửa hang, trên đỉnh hang treo đầy bảng hiệu qu…
• Chùa Chỉ Lâm – Ngôi chùa thời Nguyên trong cổ thành Kiến Thủy. Đại điện giữ lối kết cấu gỗ thời Nguyên, là một trong những công trình kiến trúc gỗ cổ nhất…
• Làng Oản Diêu và gốm tử đào Kiến Thủy – Cái nôi gốm tử sa Kiến Thủy, tập trung lò rồng cổ và nhiều xưởng gốm. Du khách có thể xem tạo hình trên bàn xoay, khắc vẽ, nung và đánh bón…
• Phủ thự Lâm An – Phủ nha Lâm An được xây lại trên nền cũ theo quy chế Minh–Thanh, có thể xem đại đường, nhị đường và khu trưng bày văn hóa phủ nha. Đôi khi…
• Trường thi Học chính Kiến Thủy – Trường thi khoa cử thời Thanh của phủ Lâm An, còn giữ cổng, khu thi và các phòng thi, thể hiện truyền thống coi trọng văn hóa và giáo dục c…
• Giếng Đại Bản – Giếng thời Minh ngoài cổng Tây cổ thành Kiến Thủy, nước ngọt thanh. Đậu phụ nướng Tây Môn được làm bằng nước giếng này, quanh giếng toàn là…
• Ga Bích Sắc Trại – Nhà ga kiểu Pháp trăm tuổi trên tuyến đường sắt Điền–Việt, nhà ga tường vàng mái đỏ, nhà quan thuế cũ và thương hội còn nguyên vẹn, là địa…
• Nam Hồ Mông Tự – Hồ ở trung tâm thành phố Mông Tự, tương truyền là nơi khai sinh món mì qua cầu. Bên hồ có di chỉ phân hiệu Đại học Liên hợp Tây Nam, bạn có…
• Cổ thành Thạch Bình – Cổ thành nhỏ ở phía tây Kiến Thủy, nhà dân và thư viện thời Minh–Thanh còn được bảo tồn khá tốt, đậu phụ Thạch Bình rất nổi tiếng, hồ Dị Lo…

Ăn uống

• Nhà hàng Lâm An – Nhà hàng quốc doanh lâu đời trên đường Lâm An trong cổ thành Kiến Thủy, nổi tiếng với gà hầm nồi tử sa và đậu phụ nướng…
• Xưởng đậu phụ Tăng Ký Bản Tỉnh – Xưởng đậu phụ trăm năm ngoài cổng Tây, nơi quay phim Món ngon Trung Hoa; ăn đậu phụ nướng và tàu hũ ngay tại chỗ.
• Quán Thược Phấn lâu đời – Quán ăn vặt bình dân lâu đời trên đường Lâm An, chủ quán đếm hạt ngô để tính tiền đậu phụ nướng; nổi tiếng nhờ phim tài…
• Nhà hàng Lục Quân – Quán gia đình người Hà Nhì ở quảng trường ruộng bậc thang thị trấn Tân Nhai, nổi tiếng với cơm gạo đỏ, cá ruộng và giò…

Lịch trình

• Cổ thành Kiến Thủy và ruộng bậc thang Nguyên Dương 4 ngày – Đi tàu cao tốc đến Kiến Thủy xem cổ thành và tàu hỏa nhỏ, rồi lên Nguyên Dương ngắm bình minh và hoàng hôn trên ruộng b…
• Đại tuyến vòng quanh Đông Nam Vân Nam mùa xuân 9 ngày – Vòng quanh Đông Nam Vân Nam mùa xuân, qua hoa cải Lạc Bình, Phổ Trà Hắc, Bà Mỹ, Nguyên Dương và Kiến Thủy.
• Đường sắt Vân Nam – Việt Nam từ Côn Minh đến Hà Nội 7 ngày – Từ Côn Minh đi qua cổ thành miền nam Vân Nam đến Hà Khẩu làm thủ tục qua biên giới, rồi đi tàu đêm từ Sa Pa về Hà Nội.