Termez

Cổ thành bên sông Amu Darya, có các chùa Phật giáo thời Kushan như Fayaz Tepe và Kara Tepe, cùng lăng thánh nhân Hồi giáo Hakim Termezi và quần thể lăng Sultan Saodat.

Termez (tiếng Uzbek là Termiz) là thành phố cực nam của Uzbekistan và là thủ phủ tỉnh Surxondaryo, nằm bên bờ bắc sông Amu Darya; bờ đối diện là Afghanistan, hai bên được nối với Mazar-i-Sharif qua “Cầu Hữu nghị”. Đây từng là bến vượt sông cổ trên Con đường Tơ lụa: vào thế kỷ 1–3 CN, dưới thời Đế quốc Kushan, Termez là một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng nhất Trung Á; trong “Đại Đường Tây Vực ký” của Huyền Trang, nước “Đát Mật” chính là chỉ nơi này, có hơn mười ngôi già lam và hơn nghìn tăng sĩ. Thời kỳ Hồi giáo lại sinh ra thánh nhân Sufi Hakim Termezi và học giả hadith Imam Termezi, đến nay vẫn là điểm hành hương quan trọng. Tham quan chia làm ba khu: phía tây bắc thành phố là di chỉ Termez cổ, với chùa Fayaz Tepe, hang động Kara Tepe, lăng Hakim Termezi và tháp Zurmala; phía đông bắc ngoại ô có quần thể lăng Sultan Saodat, pháo đài Kirk Kiz và tu viện Kokildor-Ota; trung tâm thành phố có bảo tàng khảo cổ, nên xếp làm điểm đầu tiên. Ngoại ô có thể thuê xe đi cổ thành Kampyr Tepe, tháp Jarkurgan và lăng Imam Termezi ở Sherabad (khoảng 50 km). Khí hậu lục địa khô hạn điển hình, mùa hè tháng 7–8 thường trên 45 °C; thời điểm đẹp nhất là tháng 3–5 và tháng 10–11. Giao thông: sân bay Termez có chuyến bay đi Tashkent (khoảng 1,5 giờ), cũng có tàu đêm và tàu hỏa từ Tashkent, Samarkand (khoảng 7–8 giờ); trong thành phố chủ yếu đi taxi, có thể dùng Yandex Go. Một số di chỉ Phật giáo nằm trong khu vực kiểm soát biên giới, giờ mở cửa thay đổi thất thường, nên thuê xe qua công ty du lịch địa phương và xác nhận giấy phép trước; không được chụp ảnh các cơ sở biên phòng. Nên lưu lại 1–2 ngày.

Điểm tham quan nổi bật

• Fayaz Tepe – Di chỉ tu viện Phật giáo thời Kushan (thế kỷ 1–3 CN), tháp Phật bằng gạch bùn và sân viện được bảo tồn khá nguyên vẹn. Đây là dấu mốc trong…
• Quần thể lăng al-Hakim at-Termizi – Quần thể lăng mộ thánh nhân Sufi thế kỷ 9 Hakim at-Termizi, điểm hành hương quan trọng nhất của Termez, nổi bật với những tấm gốm chạm hoa…
• Quần thể Sultan Saodat – Quần thể lăng mộ của dòng dõi Sayyid, cai trị Termez từ thế kỷ 10 đến 17. Hai dãy phòng lăng có mái vòm đối diện nhau, lớp trang trí gạch x…
• Bảo tàng Khảo cổ Termez – Bảo tàng khảo cổ chuyên đề duy nhất của Uzbekistan, trưng bày tập trung hiện vật khai quật từ thời đồ đá đến thời kỳ Hồi giáo ở lưu vực sôn…
• Kara Tepe – Quần thể chùa hang thời Kushan trên ngọn đồi phía tây bắc cổ thành Termez, kết hợp tu viện trên mặt đất và phòng đục trong đá, từng tìm thấ…
• Pháo đài Kyrk Kyz – Thành đất nung hình vuông thời Samanid, tên có nghĩa là “Bốn mươi cô gái”, bên trong còn những vòm cuốn và phòng vòm ấn tượng.
• Bảo tháp Zurmala – Phần còn lại của tháp Phật thời Kushan bằng đất nung, cao khoảng 13 m, là một trong những công trình trên mặt đất cổ nhất còn sót lại ở Uzb…
• Termez cổ – Cổ thành Termez bên sông Amu Darya, tường thành đất kéo dài, từng là bến đò trọng yếu từ thời Hy Lạp hóa, Kushan đến thời Hồi giáo.
• Khanqah Kokildor Ota – Tu viện Sufi thế kỷ 16 thời Hãn quốc Bukhara, mái vòm lớn và cổng tiền sảnh vòm nhọn còn được giữ gần như nguyên vẹn.
• Khu tưởng niệm Imam at-Termizi – Lăng của học giả hadith Imam Abu Isa al-Termizi, gần đây được mở rộng thành khu hành hương lớn, cách Termez khoảng 50 km về phía tây bắc.
• Tháp Minaret Jarkurgan – Tháp minaret gạch xây năm 1108-1109 thời Seljuk, thân tháp ghép từ 16 cột bán trụ, kiểu dáng độc nhất ở Trung Á.
• Kampyr Tepe – Thành cổ bên bờ sông Amu Darya thời Hy Lạp hóa đến Kushan, được cho là thành Alexandria bên sông Oxus do Alexander Đại đế cho xây, tường th…
• Tu viện Phật giáo Ayrtam – Di chỉ chùa Phật giáo thời Kushan bên sông Amu Darya cách Termez khoảng 15 km về phía đông, nổi tiếng với các phù điêu dải trang trí hình n…

Ăn uống

• Azizbek Restaurant – Nhà hàng nướng số một Termez trên Tripadvisor, ngồi ngoài trời ăn thịt cừu xiên và thịt băm xiên cùng bia lạnh.
• Restoran Farhod – Nhà hàng món truyền thống Uzbek trên đại lộ Navoi, nổi tiếng với món dân tộc và thịt xiên nướng, có phòng riêng.