Tatev và Goris

Tu viện trung đại trên hẻm núi ở miền nam Armenia, có thể đi cáp treo hai chiều dài nhất thế giới để đến; lấy Goris làm trạm dừng chân, ghé làng hang động và cự thạch tiền sử.

Tatev và Goris nằm ở tỉnh Syunik, cực nam Armenia, cách Yerevan khoảng 240–250 km, là trọng tâm của hành trình miền nam Armenia. Goris là một thị trấn đá ngăn nắp; sườn đồi phía đông có các cột đá tuf núi lửa và nhà ở hang động, nơi tập trung nhà trọ và nhà hàng, rất phù hợp làm trạm dừng chân. Tu viện Tatev nằm trên hẻm Vorotan, cách Goris khoảng 30 km về phía tây nam; đi cáp treo Đôi Cánh Tatev bay qua hẻm núi là một trong những trải nghiệm kinh điển nhất cả nước. Quanh đây có ba tuyến: tuyến Tatev (cáp treo, tu viện, suối khoáng cầu Quỷ, Đại tu viện, đi bộ đến làng Khot cũ), tuyến Goris (rừng đá hang động, cầu treo Shindzoresk), tuyến Sisian (cự thạch Zorats Karer, thác Shaki, Vorotnavank, và vào mùa hè đi xe bốn bánh lên tranh khắc đá Ughtasar); nếu có thời gian có thể đi về phía nam đến Kapan để xem Vahanavank và pháo đài Halidzor. Thời điểm tốt nhất là tháng 5–10, mùa thu lá đỏ hẻm núi đẹp nhất; mùa đông đường núi có tuyết, cáp treo có thể ngừng hoạt động. Từ Yerevan đi xe riêng hoặc xe buýt nhỏ khoảng 4–5 giờ, đi qua Khor Virap, Areni và Noravank. Nên lưu lại 2–3 ngày. Syunik giáp Azerbaijan, một số đoạn đường cũ từ Goris đến Kapan gần biên giới, hãy đi theo đường vòng mới xây và theo dõi thông báo an toàn mới nhất.

Điểm tham quan nổi bật

• Tu viện Tatev – Tu viện thế kỷ 9 trên vách đá thung lũng Vorotan ở miền nam, từng là trung tâm học thuật thời Trung Cổ. Đến nơi bằng cáp treo “Đôi cánh Tat…
• Cáp treo Đôi cánh Tatev – Tuyến cáp treo khứ hồi bay từ làng Halidzor qua thung lũng Vorotan đến tu viện Tatev, dài khoảng 5,75 km, đạt kỷ lục Guinness.
• Khndzoresk – Ngôi làng cổ có nhà ở đục trong vách đá hai bên hẻm, người dân từng sinh sống trước thập niên 1950. Một cầu treo dài 160 m bắc qua hẻm.
• Cầu Quỷ – Cầu đá tự nhiên do sông Vorotan bào mòn lớp đá vôi tufa tạo thành, dưới cầu có hồ nước khoáng tự nhiên, có thể ngâm chân và nghịch nước.
• Đại ẩn viện Tatev – Ẩn viện thế kỷ 17 trong hẻm núi phía dưới tu viện Tatev, tường bao còn nguyên vẹn, lượng khách ít hơn hẳn tu viện chính.
• Rừng đá Goris – Các cột đá tuf núi lửa dựng san sát trên sườn đồi phía đông thành phố Goris, trong cột có đục hang ở cổ, có thể leo lên ngắm thị trấn nhỏ.
• Nhà bảo tàng Aksel Bakunts – Nhà của nhà văn Bakunts quê Goris, giữ nguyên nhà đá thế kỷ 19 và khu vườn cây ăn quả, là bảo tàng nhỏ để tìm hiểu đời sống thị trấn Goris.
• Zorats Karer – Di chỉ tiền sử trên cao nguyên gần Sisian, gồm hơn 200 phiến đá đứng, một số có lỗ tròn, được gọi là “Stonehenge của Armenia”.
• Thác Shaki – Thác bazan cao khoảng 18 m gần Sisian, màn nước rộng, là một trong những thác đẹp nhất Armenia.
• Tu viện Vorotnavank – Tu viện kiểu pháo đài thế kỷ 10–11 bên bờ hẻm sông Vorotan, do hoàng hậu và nữ quyến hoàng gia Syunik xây dựng, phong cảnh rộng mở.
• Nhà thờ Sisavank – Nhà thờ mái vòm thế kỷ 7 trên sườn đồi thị trấn Sisian, đại diện tiêu biểu cho kiến trúc Armenia thời kỳ đầu trung cổ, phía dưới có bảo tàn…
• Tranh khắc đá Ughtasar – Hàng nghìn bức tranh khắc đá tiền sử bên hồ núi cao khoảng 3.300 m, mô tả săn bắn, động vật và thiên văn, cần xe bốn bánh để lên.
• Aghitu – Đài tưởng niệm mộ hai tầng thế kỷ 7 gần Sisian, kiểu dáng rất hiếm thấy ở Armenia, nằm ngay bên đường.
• Khot – Ngôi làng đá bỏ hoang trên vách đá hẻm Vorotan, là đoạn đặc sắc nhất của tuyến đi bộ kinh điển Tatev–Khot–Shinuhayr.
• Tu viện nữ Shinuhayr – Tu viện nữ thế kỷ 17 bên hẻm núi ngoài làng Shinuhayr, khung cảnh đổ nát thanh tịnh, nhìn ra hẻm Vorotan và hướng Tatev.
• Tu viện Vahanavank – Tu viện thế kỷ 10 trên sườn rừng gần Kapan, từng là trung tâm tôn giáo và nơi an táng hoàng gia của vương quốc Syunik.
• Pháo đài Halidzor – Pháo đài thế kỷ 17–18 trên ngọn đồi phía tây Kapan, nơi anh hùng dân tộc Davit Bek từng chống lại quân Ba Tư.

Ăn uống

• Quán Takarik – Quán truyền thống được đánh giá nhiều nhất ở trung tâm Goris, bánh rau dại và thịt nướng làm tại chỗ, ăn cùng rượu vang…
• Nhà hàng Goris Cổ – Nhà hàng gia đình trong ngôi nhà đá cổ, cơm pilaf, thịt hầm và halva tự làm phần ăn lớn, được đánh giá cao nhưng ít chỗ…
• Nhà hàng Khoreayi Dzor – Nhà hàng nướng trong khách sạn cùng tên, xiên thịt lợn nướng phần rất lớn, giá rẻ, xếp hạng cao trong danh sách nhà hàn…
• Nhà hàng Tatevatun – Nhà hàng duy nhất tại ga Halidzor (dưới) của cáp treo Tatev Wings, sân thượng nhìn thẳng hẻm núi Vorotan, phục vụ món g…

Lịch trình

• Con đường tơ lụa phía nam và vòng Tatev trong 6 ngày – Tự lái xe xuống phía nam đến Areni, Tatev và Jermuk, vượt đèo Selim rồi về qua hồ Sevan.
• Vòng tròn toàn Armenia trong 12 ngày – Từ Tatev phía nam đến Debed và Gyumri phía bắc, một vòng đi qua các vùng chính của đất nước.
• Gruzia và Armenia nối tiếp trong 12 ngày – Từ Tbilisi đi lên Kazbegi, qua biên giới vào hẻm núi Debed rồi xuống Tatev.