Tana Toraja

Quê hương người Toraja trên cao nguyên Sulawesi, có nhà mái thuyền Tongkonan, mộ hang trên vách đá và nghi lễ tang lễ long trọng; một hành trình mang tầm nghiên cứu nhân học văn hóa.

Tana Toraja nằm ở vùng núi cao phía bắc tỉnh Nam Sulawesi trên đảo Sulawesi, Indonesia, cao khoảng 800–1.500 m, chia làm hai phần: huyện Tana Toraja ở phía nam (thủ phủ Makale) và huyện Toraja Utara ở phía bắc (thủ phủ Rantepao). Người Toraja nơi đây giữ tín ngưỡng tổ tiên độc đáo (Aluk To Dolo) và văn hóa tang lễ riêng. Điểm nổi bật là nhà tổ tiên Tongkonan mái thuyền, các hầm mộ gia tộc đục trên vách đá và tượng gỗ tau-tau đại diện cho người đã khuất, cùng nghi lễ tang kéo dài nhiều ngày với việc giết nhiều trâu và lợn (Rambu Solo'). Các khu tham quan chia làm ba vùng: quanh Rantepao (Kete Kesu, chợ Bolu, Palawa, Sadan, Bori); giữa Rantepao và Makale (Londa, Tiranga, Lemo), và phía đông nam là Sangalla (Suaya, Tampangallo, Kambira); phía bắc vùng núi Sa'dan có Batutumonga, Lokomata và biển mây Lolai. Mùa đẹp nhất là tháng 6–9, mùa khô, cũng là lúc các nghi lễ tang tập trung nhất; tháng 12 – tháng 3 năm sau mưa nhiều, đường núi lầy lội. Di chuyển: từ Makassar đi xe khách đêm khoảng 8–9 tiếng đến Rantepao, hoặc bay từ Makassar đến sân bay Toraja (ít chuyến và thường thay đổi). Thuê xe riêng tại địa phương hoặc thuê xe máy là tiện nhất; dự tang lễ nên thuê hướng dẫn viên có giấy phép, và mang theo thuốc lá hoặc đường làm quà cho chủ nhà. Nên ở 3–4 ngày. Lưu ý: nghi lễ tang có cảnh giết súc vật, có thể gây khó chịu; không chạm vào mộ hang và hài cốt; vé vào làng thường từ 10.000 đến 20.000 rupiah, cần mang theo tiền mặt.

Điểm tham quan nổi bật

• Làng Ke'te' Kesu' – Làng truyền thống Toraja được bảo tồn hoàn chỉnh nhất. Một dãy nhà Tongkonan mái thuyền đối diện với kho thóc, phía sau vách núi treo những…
• Hang mộ Londa – Mộ hang tự nhiên trên vách đá vôi, trên ban công cửa hang đứng thành hàng tượng gỗ tau-tau, bên trong hang chất đầy quan tài gỗ và đầu lâu.
• Lemo – Mộ đục trên vách đá nổi tiếng nhất Toraja, cả mặt vách được đục thành các phòng mộ vuông, trên ban công tượng gỗ tau-tau nhìn xuống cánh đồ…
• Batutumonga – Làng cao nguyên trên sườn núi Sesean, nhìn xuống thung lũng Rantepao và các bậc ruộng, buổi sáng có biển mây là phong cảnh đẹp nhất Toraja.
• Bori Kalimbuang – Quảng trường tang lễ có hơn 100 phiến đá đứng, mỗi phiến tưởng nhớ một đám tang lớn. Bên cạnh có mộ khoét trong vách đá và nơi chôn trẻ sơ…
• Chợ Bolu – Chợ lớn ngoại ô Rantepao. Vào ngày chợ lớn có hàng nghìn con trâu và heo được mua bán, trâu bạch tạng lốm đốm có thể có giá ngang một chiếc…
• Lo'ko' Mata – Tảng đá tròn khổng lồ bên đường, bốn mặt khoét hàng chục buồng mộ gia tộc, trông như một hòn đá đầy mắt.
• Làng Palawa' – Làng truyền thống ở bắc Toraja, hàng chục nhà Tongkonan xếp thành dãy phố dài, trước nhà treo chồng chất sừng trâu.
• Làng dệt Sa'dan To'barana' – Làng nổi tiếng với nghề dệt vải truyền thống Toraja, phụ nữ dệt bằng khung thắt lưng dưới nhà Tongkonan, và có thể mua trực tiếp.
• Mộ cây trẻ sơ sinh Kambira – Hốc đục trong thân cây lớn giữa rừng tre, dành cho trẻ sơ sinh mất khi chưa mọc răng sữa, là phong tục chôn cất trên cây độc đáo của Toraja.
• Lăng mộ hoàng gia Suaya – Mộ vách đá của hoàng tộc Sangalla, trên các ban công vách đá xếp hàng tượng gỗ tau-tau cổ, leo bậc đá lên có thể ngắm ruộng lúa.
• Hang mộ Tampang Allo – Hang mộ tự nhiên của hoàng tộc Sangalla, cửa hang rải rác quan tài gỗ và sọ người, dưới vách có hàng chục tượng tau-tau.
• Tượng Chúa Giêsu Buntu Burake – Tượng Chúa Giêsu khổng lồ trên đỉnh núi bên thị trấn Makale, được gọi là cao hơn tượng Chúa Cứu thế ở Rio de Janeiro, có cầu kính ngắm toàn…
• Hồ bơi tự nhiên Tilangnga' – Hồ nước suối tự nhiên giữa rừng, nước trong xanh ánh lam, có lươn được người địa phương coi là thiêng, và có thể bơi lội.
• Lolai – Điểm ngắm cảnh trên đỉnh núi cao khoảng 1.300 m, được gọi là “xứ sở trên mây”, buổi bình minh thung lũng ngập trong biển mây.
• Pango-Pango – Khu tham quan nông nghiệp trên núi phía tây Makale, có thể ngắm thị trấn Makale và ruộng bậc thang, cũng là nơi ngắm mặt trời mọc và biển m…
• Marante – Làng truyền thống bên đường từ Rantepao đi Palopo, nhà Tongkonan nằm cạnh mộ vách đá bên sông và quan tài treo, đi lại thuận tiện.
• Nanggala – Làng quý tộc nổi tiếng với hơn chục kho thóc khổng lồ và nhà tổ Tongkonan hoành tráng, trước nhà sừng trâu xếp chồng thành cột.
• Rantepao – Thủ phủ huyện Bắc Toraja và căn cứ của du khách, nơi tập trung nhà nghỉ, quán cà phê, hướng dẫn viên và xe thuê.

Ăn uống

• Pong Buri' – Quán nhỏ ở Rantepao được người địa phương công nhận là quán món Toraja đúng vị, món pa'piong hun khói trong ống tre là…
• Nhà hàng New Rimiko – Nhà hàng lâu đời trên phố chính Rantepao, có pa'piong thịt lợn hoặc gà, cà ri và món chay cũng được khen.
• Cafe Aras – Nhà hàng dành cho khách du lịch đông nhất ở Rantepao, thực đơn có món đặc trưng Toraja, cơm chiên Indonesia và món Tây…
• Rumah Makan Saruran – Quán ăn kiểu Hoa – Indonesia trên phố chính Rantepao, mì hoành thánh là món chủ lực, có thể chọn có hoặc không thịt lợn…

Lịch trình

• Rừng đá vôi Makassar và cao nguyên Toraja 7 ngày – Xem phố cổ Makassar và rừng đá vôi, sau đó đi xe buýt đêm lên Toraja xem mộ vách đá và nhà Tongkonan.
• Xuyên Sulawesi từ Nam đến Bắc 16 ngày – Từ Makassar đi lên phía Bắc, qua Toraja, hồ Poso, Togean đến Bunaken.