Hampi

Tàn tích kinh đô đế chế Vijayanagara rải rác giữa các đồi đá khổng lồ, có xe đá, đền Vittala và hoàng hôn bên sông, là nơi khách ba lô nhất định phải ghé.

Hampi nằm ở miền trung bang Karnataka, phía nam Ấn Độ, bên bờ nam sông Tungabhadra, là tàn tích kinh đô của đế chế Vijayanagara thế kỷ 14–16. Thời kỳ cực thịnh, thành phố được cho là một trong những đô thị giàu có nhất thế giới lúc bấy giờ; năm 1565, sau trận Talikota, thành bị cướp phá rồi bỏ hoang. Năm 1986, “Quần thể di tích Hampi” được ghi vào Di sản Thế giới; hàng trăm ngôi đền, cung điện và công trình thủy lợi rải rác giữa những đồi đá granite đỏ nâu chồng chất, vườn chuối và ruộng lúa, tạo nên cảnh quan độc đáo. Di tích chia thành bốn khu: khu “Thánh địa” phía bắc lấy chợ Hampi, đền Virupaksha và núi Hemakuta làm trung tâm, cũng là nơi tập trung lưu trú và ăn uống; dọc sông về phía đông là đền Vittala với xe đá; gần Kamalapura ở phía nam là “Khu hoàng cung” (Cung Hoa Sen, chuồng voi, bục Mahanavami, hồ tắm hoàng hậu); bên kia sông là làng cổ Anegundi, núi Anjanadri và hồ Sanapur. Mùa đẹp nhất là từ tháng 10 đến tháng 2, ban ngày khoảng 25–30℃; tháng 3–5 nóng đến 40℃; mùa mưa (tháng 6–9) khu đá xanh mướt nhưng nước sông dâng, phà thường ngừng hoạt động. Di chuyển: ga tàu gần nhất là Hosapete (cách khoảng 13 km), từ Bengaluru có tàu đêm và xe buýt đêm khoảng 7–9 giờ; sân bay gần nhất là sân bay Jindal Vijayanagar (cách khoảng 35 km), chuyến bay ít. Các di tích cách nhau khá xa, thường đi xe đạp, xe điện hoặc thuê tuk-tuk theo ngày. Nên dành 2–3 ngày: một ngày cho khu Thánh địa và bờ sông, một ngày cho khu Hoàng cung, nửa đến một ngày đi qua sông xem Anegundi và hoàng hôn. Lưu ý: đền Vittala, Cung Hoa Sen và chuồng voi dùng chung một vé của Cục Khảo cổ Ấn Độ (ASI), chỉ có hiệu lực trong ngày; vào đền phải cởi giày và ăn mặc kín đáo; trong làng Hampi thường không bán rượu và thịt; mùa hè cần chú ý phòng nắng nóng, leo núi ngắm bình minh hoặc hoàng hôn nên đi cùng bạn đồng hành.

Điểm tham quan nổi bật

• Đền Virupaksha – Đền thờ Shiva vẫn còn hương khói ở Hampi; tháp cổng phía đông cao 50 m là dấu mốc của di tích, hương khói kéo dài hàng nghìn năm.
• Đền Vittala – Quần thể đền đẹp nhất của Hampi; chiếc xe đá chạm hình chim thần Garuda trong sân được in trên tờ 50 rupee.
• Đồi Matanga – Điểm cao nhất của Hampi; lúc mặt trời mọc, các tảng đá khổng lồ, đền thờ và sông Tungabhadra lần lượt sáng lên trong sương sớm.
• Khu hoàng cung – Nền đá khổng lồ nơi nhà vua theo dõi nghi lễ và bể nước bậc thang đá đen đối xứng hình học, là di tích đẹp nhất khu hoàng cung.
• Lotus Mahal – Đình lương hai tầng đối xứng trong khu nội cung, các vòm nhọn xếp lớp và đỉnh tháp như đóa sen đang nở, pha trộn kiến trúc Ấn Độ và Hồi giá…
• Chuồng voi – Dãy 11 gian có mái vòm nối liền, từng nuôi voi hoàng gia, là một trong những công trình thế tục được bảo tồn tốt nhất ở Hampi.
• Đồi Anjanadri – Nơi được truyền thuyết cho là quê hương của thần khỉ Hanuman. Leo hơn 570 bậc thang trắng để ngắm hoàng hôn trên cánh đồng đá tảng.
• Đồi Hemakuta – Sườn đá thoai thoải phía nam đền Virupaksha, rải rác các đền thờ Shiva nhỏ thời kỳ đầu, là điểm ngắm hoàng hôn tiện lợi nhất ở Hampi.
• Tượng Ganesha Sasivekalu và Kadalekalu – Hai tượng thần Ganesha khắc từ nguyên khối đá trên sườn nam đồi Hemakuta: một tượng ngồi trong đình đá lộ thiên, một tượng đặt trong điện c…
• Tượng Lakshmi Narasimha và Badavilinga – Tượng nguyên khối lớn nhất Hampi, thần sư nhân cao khoảng 6,7 m ngồi dưới tán rắn thần bảy đầu, bên cạnh là một Badavilinga khổng lồ dưới n…
• Đền Hazara Rama – Đền hoàng gia ở trung tâm khu hoàng cung, tường ngoài chạm kín câu chuyện Ramayana và phù điêu cảnh rước lễ hội.
• Nhà tắm Hoàng hậu – Khối vuông giản dị bên ngoài, bên trong là bể tắm lớn với hành lang vòm nhọn và ban công nhỏ, bao quanh bởi mương nước bảo vệ; nơi nghỉ ngơ…
• Đền Achyutaraya – Quần thể đền lớn ẩn mình dưới chân đồi Matanga, phía trước là dãy phế tích dài “Chợ Kỹ Nữ”.
• Chợ Hampi – Đại lộ đá dài khoảng 750 m trước đền Virupaksha, hai bên có hành lang cổ hai tầng cột đá, phía đông cuối đường có tượng bò thần Nandi khổng…
• Đền Krishna – Ngôi đền dựng năm 1513 để kỷ niệm chiến thắng viễn chinh, đối diện một khu di chỉ chợ Krishna dài.
• Đền thần Shiva dưới lòng đất – Đền hoàng gia lún xuống thấp hơn mặt đất vài mét, các điện bên trong thường xuyên ngập nước, cột đá phản chiếu xuống nước trông khá huyền b…
• Bảo tàng Khảo cổ Kamalapura – Bảo tàng của Cục Khảo cổ Ấn Độ ở Kamalapura, trưng bày tượng khai quật từ di chỉ và mô hình toàn thành Hampi.
• Đền Malyavanta Raghunatha – Đền Rama xây trên đá tảng ở đồi Malyavanta, cổng tháp hòa cùng khối đá, là điểm ngắm hoàng hôn yên tĩnh.
• Đền Pattabhirama – Đền Rama lớn gần Kamalapura, sảnh trăm cột và cổng tháp cao còn nguyên vẹn, khách tham quan rất ít.
• Cân của Vua – Khung cân đá cao khoảng 5 m; vào các dịp lễ, nhà vua ngồi lên cân và bố thí cho tu sĩ vàng bạc châu báu có trọng lượng bằng chính mình.
• Đi thuyền thúng trên sông Tungabhadra – Ngồi trên thuyền thúng đan bằng tre trôi qua các khúc sông giữa thung lũng đá lớn, là trải nghiệm truyền thống đặc trưng nhất của Hampi.
• Hồ Pampa Sarovar – Hồ thiêng trong Ramayana, mặt hồ nở đầy sen, bên bờ có đền Lakshmi, đá lớn bao quanh khiến nơi đây rất yên tĩnh.
• Anegundi – Kinh thành bên bờ bắc cổ hơn cả Hampi, đồng lúa, nhà đất tường đất và xưởng thủ công sợi chuối vẫn giữ được vẻ quê xưa.
• Hồ Sanapur – Hồ chứa nước được đá lớn bao quanh, có thể đi thuyền thúng ngắm cảnh; là điểm nghỉ ngơi được du khách ba lô yêu thích nhất bên bờ bắc.
• Đập Tungabhadra – Đập nước lớn gần Hospet, trên đỉnh đập và đài quan sát ngắm được hoàng hôn, gần đó có vườn kiểu Nhật.
• Khu bảo tồn gấu Daroji – Khu bảo tồn gấu lười trong vùng đồi đá phía nam Hampi; từ tháp quan sát có thể thấy gấu lười tìm thức ăn giữa các khe đá.

Ăn uống

• Mango Tree Restaurant – Nhà hàng chay nổi tiếng nhất ở Hampi, đã chuyển từ khu chợ về Kamalapuram, món chủ lực là thali Nam Ấn trên lá chuối.
• Gopi Roof Restaurant – Nhà hàng sân thượng ở khu Janatha, nhìn ra đền Virupaksha và sông, nổi tiếng với thali và canh hoa chuối.
• Taste of Brahmins – Quán gia đình nhỏ cạnh đền, chỉ mở buổi sáng, nổi tiếng với dosa, paddu và idli; giá rẻ và đánh giá cao.
• Ravi's Rose Rooftop Restaurant – Quán sân thượng nhỏ ở khu Janatha, ngắm hoàng hôn trên đền; chủ quán Ravi thân thiện, thali và cà ri được khen.
• Old Chill Out Ganesh Restaurant – Quán bình dân lâu năm của khách ba lô gần chợ, ngồi bệt thấp rất thư giãn; chủ đề hummus, falafel và mì Ý, giá phải chă…
• Chillout Bamboo Restaurant – Quán hai tầng mái tre ở khu Janatha, có chỗ ngồi đệm và đèn xanh buổi tối; món chủ lực là pizza và falafel cuốn.

Lịch trình

• Tuyến di sản Karnataka 11 ngày – Từ Nam lên Bắc: Mysuru, đền Hoysala, Hampi, Badami và Bijapur.
• Vòng Goa – Hampi – Badami 6 ngày – Từ Goa đi tàu lên cao nguyên Deccan, dành ba ngày cho Hampi, rồi đến hang đá Badami.