Gyumri

Thành phố lớn thứ hai của Armenia, khu phố lịch sử Kumayri với các công trình đá núi lửa đen đỏ được bảo tồn nguyên vẹn. Thành phố nổi tiếng với sự hài hước, nghề thủ công và các tu viện trung đại như Marmashen và Harichavank nằm gần đó.

Gyumri nằm trên cao nguyên tây bắc Armenia, ở độ cao khoảng 1.550 m, là thành phố lớn thứ hai cả nước. Thế kỷ 19 thành phố có tên Alexandropol, thời Liên Xô có tên Leninakan. Thành phố nổi tiếng với các công trình làm từ đá tuf màu đen và đỏ nâu. Khu phố lịch sử Kumayri còn giữ nguyên hàng loạt ngôi nhà, nhà thờ và ban công gang đúc từ thời Nga hoàng. Đây cũng là thủ phủ của nghề thủ công, hài hước và kịch nghệ Armenia. Trận động đất Spitak năm 1988 đã tàn phá nặng nề nơi đây, và ngày nay vẫn có thể thấy những công trình đang được trùng tu, nên đây là điểm dừng quan trọng để hiểu Armenia đương đại. Các điểm chính gồm đi bộ trong khu phố cổ: quảng trường Vardanants, nhà thờ Đức Mẹ Bảy Sầu và Cứu Thế, Bảo tàng Tsitohtsyan và vài bảo tàng gia đình. Buổi chiều nên lên pháo đài Đen ở phía tây thành phố và ngắm hoàng hôn bên tượng Mẹ Armenia. Nửa ngày đến một ngày có thể đi đến tu viện Marmashen màu đỏ trong thung lũng cách 10 km, rồi đến Harichavank và Lmbatavank bên vách núi để xem các bức tranh tường thời kỳ đầu. Mùa hè còn có thể đến hồ Arpi để ngắm chim. Di chuyển: cách Yerevan khoảng 120 km, tàu hỏa (bao gồm tàu nhanh mùa hè) mất khoảng 2–3 giờ, xe minibus khoảng 2 giờ. Sân bay Gyumri-Shirak có một số chuyến bay quốc tế. Thời điểm đẹp nhất là từ tháng 5 đến tháng 10, mùa đông lạnh và nhiều tuyết. Nên lưu lại 1–2 ngày.

Điểm tham quan nổi bật

• Khu phố lịch sử Kumayri – Cụm nhà cổ thế kỷ 19 bằng đá tuff đen và đỏ nâu, có ban công gang đúc; là khu phố cổ nguyên vẹn nhất Armenia.
• Marmashen – Tu viện đá tuff đỏ thế kỷ 10–11 trong thung lũng sông Akhuryan, cách Gyumri chỉ 10 km.
• Quảng trường Vartanants – Quảng trường trung tâm của Gyumri, bao quanh bởi tòa thị chính, tượng kỵ sĩ tướng Vardan và hai nhà thờ lớn.
• Nhà thờ Yot Verk – Nhà thờ thế kỷ 19 xây bằng tuff đen, là một trong số ít nhà thờ vẫn kiên trì mở cửa trong thời Liên Xô.
• Nhà thờ Chúa Cứu Thế – Nhà thờ bằng tuff đỏ và đen mô phỏng theo Nhà thờ Ani, bị động đất năm 1988 phá hoại nghiêm trọng, sau đó trải qua nhiều năm trùng tu.
• Pháo đài Đen – Pháo đài tròn bằng tuff đen do Đế quốc Nga xây vào những năm 1830, nằm trên ngọn đồi phía tây thành phố.
• Tượng Mẹ Armenia – Tượng đài Thế chiến II dựng năm 1975 trên đỉnh đồi phía tây, nhìn bao quát toàn thành, cạnh Pháo đài Đen.
• Bảo tàng Dzitoghtsyan – Bảo tàng trong dinh thự thương gia giàu có xây năm 1872, trưng bày đời sống và thủ công nghiệp của cư dân Gyumri xưa.
• Phòng tranh chị em Aslamazyan – Bảo tàng trong ngôi nhà cổ, lưu giữ hàng trăm tác phẩm sơn dầu, tranh khắc và gốm của hai chị em họa sĩ nữ gốc Gyumri.
• Nhà bảo tàng Hovhannes Shiraz – Khoảng sân nhà cổ bằng tuff của nhà thơ quốc dân Armenia Shiraz, trưng bày bản thảo và đồ gia dụng khu phố cổ.
• Nhà thờ chính tòa Các Thánh Tử Đạo Gyumri – Nhà thờ chính tòa Công giáo Armenia được thánh hiến năm 2015, kiểu dáng hiện đại với tuff cam.
• Công viên Trung tâm Gyumri – Mảng xanh lớn nhất trong thành phố, có đường đi bóng cây, hồ nhỏ và công viên giải trí cũ, là nơi thư giãn của gia đình địa phương.
• Nhà hát kịch Vardan Achemyan – Có thể truy nguyên đến năm 1865, là một trong những đoàn kịch chuyên nghiệp sớm nhất Armenia. Tòa nhà nhà hát cũng là một địa danh của thàn…
• Tu viện Harichavank – Quần thể tu viện trên vách hẻm núi có từ thế kỷ 7, thế kỷ 19 từng là nơi nghỉ hè của giáo hoàng Armenia.
• Lmbatavank – Nhà thờ mái vòm nhỏ thế kỷ 7 ở rìa Artik, bên trong còn giữ những bức bích họa sơ kỳ hiếm thấy ở Armenia.
• Vương cung thánh đường Yererouk – Di tích vương cung thánh đường Kitô giáo sơ kỳ từ thế kỷ 4–5, nằm bên sông Akhurian trên biên giới Armenia–Thổ Nhĩ Kỳ.
• Vườn quốc gia hồ Arpi – Vườn quốc gia hồ và đầm lầy trên cao nguyên khoảng 2.000 m, là một trong những điểm ngắm chim quan trọng nhất Armenia.

Ăn uống

• Nhà hàng cá Cherkezi Dzor – Nhà hàng nuôi cá bên ao trong hẻm núi cạnh Pháo đài Đỏ, cá hồi và cá tầm được bắt và chế biến ngay, người địa phương gọ…
• Nhà hàng Poloz Mukuch – Quán bia huyền thoại trong ngôi biệt thự thế kỷ 19 ở khu phố cổ, cải tạo thành nhà hàng-bar năm 2023 nhưng vẫn giữ nét…
• Herbs & Honey Tea House – Nhà hàng-quán trà chủ đề thảo mộc trên phố Ryzhkov, có nhiều loại trà thảo mộc hoang dã, lựa chọn chay và không gluten…
• Basturma Shop Grill Bar – Quán bar nướng trong ngôi nhà cổ năm 1881 ở khu phố cổ, nổi tiếng với burger basturma và cũng bán thịt bò sấy khô tự là…

Lịch trình

• Chậm rãi bằng xe buýt công cộng phía bắc trong 7 ngày – Dùng xe buýt nhỏ và tàu hỏa nối Sevan, Dilijan, hẻm núi Debed và Gyumri.
• Vòng tròn toàn Armenia trong 12 ngày – Từ Tatev phía nam đến Debed và Gyumri phía bắc, một vòng đi qua các vùng chính của đất nước.