Bagan

Thành phố muôn chùa bên sông Irrawaddy, hơn 2.000 ngôi tháp Phật từ thế kỷ 11–13 phủ kín đồng bằng trong sương sớm. Khinh khí cầu lúc bình minh là hình ảnh kinh điển của châu Á. Trước khi đi phải kiểm tra tình hình an ninh.

Bagan nằm ở trung tâm Myanmar, thuộc Vùng Mandalay, bên bờ đông sông Irrawaddy. Đây từng là kinh đô của vương triều Pagan (thế kỷ 11–13). Trên đồng bằng rộng khoảng 104 km² vẫn còn hơn 3.000 ngôi tháp, chùa và tu viện cổ. Năm 2019, khu vực này được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Khu tham quan chia làm ba phần: phía bắc là cửa ngõ Nyaung-U, nơi có chỗ lưu trú, sân bay, tháp Shwezigon và chợ sáng; khu giữa là khu thành cổ Old Bagan, với chùa Ananda, chùa Thatbyinnyu, bảo tàng khảo cổ và tháp Bupaya; phía nam là New Bagan và làng Myinkaba, với chùa Sulamani, quanh chùa Dhammayangyi và xưởng sơn mài.

Khí hậu khô nóng. Tháng 11–2 là mát nhất, sương sớm đẹp nhất và cũng là mùa khinh khí cầu (theo truyền thống từ tháng 10 đến tháng 3 hoặc 4 năm sau). Tháng 4–5, ban ngày thường trên 40°C. Tháng 6–10 là mùa mưa, ít khách nhưng một số đường lầy lội. Nên dành 2–3 ngày, di chuyển giữa các tháp bằng xe máy điện (e-bike) hoặc xe ngựa, và thêm nửa ngày đi núi Popa. Vào khu khảo cổ phải mua vé Bagan Archaeological Zone, trước đây khoảng 25.000 kyat, có hiệu lực vài ngày, cụ thể theo thông tin tại chỗ.

Giao thông: có chuyến bay từ Yangon và Mandalay đến Sân bay Nyaung-U. Từ Mandalay có thể đi đường bộ khoảng 5 giờ hoặc đi thuyền trên sông Irrawaddy.

Lưu ý an toàn: từ năm 2021, tình hình chính trị Myanmar bất ổn, một số khu vực có xung đột vũ trang kéo dài. Bộ Ngoại giao Trung Quốc và nhiều quốc gia đã đưa ra khuyến cáo du lịch. Tuyến giao thông, chuyến bay và liên lạc có thể bị gián đoạn tạm thời. Sau trận động đất mạnh ở miền trung Myanmar tháng 3 năm 2025, một số tháp chùa bị hư hại, tình trạng mở cửa tùy theo thực tế tại chỗ. Trước khi đi, phải tra cứu thông tin mới nhất của Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Trung Quốc tại Myanmar, chọn chỗ ở và xe đưa đón đáng tin cậy, tránh đến khu vực xung đột và các cửa khẩu đường bộ, đồng thời mua bảo hiểm có hỗ trợ cứu hộ khẩn cấp. Để bảo vệ di sản, đa số tháp Phật cấm leo trèo. Vào chùa phải đi chân trần, mặc trang phục che quá đầu gối.

Điểm tham quan nổi bật

• Chùa Shwezigon – Bảo tháp vàng lớn do vua Anawrahta khởi xây, là nguyên mẫu của tháp chuông kiểu Miến Điện, thờ bản sao răng Phật và xá lợi. Đây vẫn là điểm…
• Chùa Ananda – Ngôi chùa trắng hình chữ thập do vua Kyanzittha xây khoảng năm 1105, bốn tượng Phật đứng cao 9 m nhìn về bốn phương, được ca ngợi là ngôi c…
• Chùa Dhammayangyi – Ngôi chùa lớn nhất Bagan, khối gạch đỏ như kim tự tháp, nổi tiếng với kỹ thuật xếp gạch khít kẽ và hành lang trong bị bít kín đầy bí ẩn.
• Chùa Sulamani – Ngôi chùa hai tầng xây bằng gạch đỏ năm 1183, được ca ngợi là “viên ngọc của Bagan”, bên trong còn lưu giữ nhiều mảng tranh tường thời kỳ s…
• Chùa Shwesandaw – Bảo tháp trắng dạng bậc thang do vua Anawrahta xây, là khu vực kinh điển để ngắm bình minh, hoàng hôn trên quần thể chùa tháp Bagan và khin…
• Đền Thatbyinnyu – Ngôi chùa cao nhất Bagan, đỉnh tháp cao khoảng 61 m; màu trắng và nền vuông nhiều tầng chồng lên nhau nổi bật giữa Cổ Bagan.
• Chùa Htilominlo – Ngôi chùa ba tầng bằng gạch đỏ hoàn thành năm 1218, tường ngoài còn giữ nhiều phù điêu thạch cao tinh xảo; là một trong những ngôi chùa lớn…
• Chùa Bupaya – Ngôi tháp vàng hình quả bầu nhỏ bên bờ sông Irrawaddy, có thể lên thuyền đi thuyền trên sông và ngắm mặt trời lặn sau dãy núi đối diện.
• Bảo tàng Khảo cổ học Bagan – Bảo tàng lớn trong Cổ Bagan, trưng bày tượng Phật, bia khắc và mảnh tranh tường thời Bagan, giúp hiểu nguồn gốc và diễn biến của đồng bằng…
• Taung Kalat – Khu núi lửa đã tắt cách Bagan khoảng 50 km về phía đông nam; trên đỉnh cột đá Taung Kalat có các ngôi chùa mạ vàng, là thánh địa tín ngưỡng…
• Đền Gawdawpalin – Ngôi chùa cao thứ hai trong Cổ Bagan, thân chùa trắng hai tầng cao khoảng 55 m sát bờ sông Irrawaddy, là đại diện cho kiến trúc Bagan thời…
• Đền Mahabodhi – Ngôi chùa kiểu kim cương bảo tọa mô phỏng chùa Mahabodhi ở Bodh Gaya, Ấn Độ; tháp cao có hàng trăm khám Phật nhỏ trên thân tháp.
• Đền Shwegugyi – Ngôi chùa xây năm 1131 theo lệnh vua Alaungsithu bên cạnh cung điện, là công trình chuyển tiếp trên nền cao; bia ghi chép tương truyền chỉ…
• Đền Pyathada – Ngôi chùa lớn xây từ thế kỷ 13 nhưng chưa hoàn thành; sân thượng rộng ở đỉnh là một trong số ít điểm ngắm hoàng hôn được phép leo lên tại B…
• Đền Manuha – Tương truyền do vua Manuha, người Mon bị bắt làm tù binh, xây năm 1067; ba pho tượng Phật lớn bị nhồi trong gian điện chật hẹp, hàm ý nỗi đ…
• Đền Nanpaya – Ngôi đền đá nhỏ thế kỷ 11 bên cạnh chùa Manuha; trên cột trong điện có phù điêu Phạm Thiên, là tác phẩm chạm đá sa thạch tinh xảo hiếm có ở…
• Đền Gubyaukgyi – Được hoàng tử xây năm 1113 để tưởng niệm vua Kyanzittha, lưu giữ những bức tranh tường thời kỳ đầu đẹp nhất Bagan; bên cạnh có bia Myazedi…
• Chùa Mingalazedi – Ngôi tháp lớn cuối cùng của vương triều Bagan, hoàn thành năm 1274 trước cuộc xâm lược của quân Mông Cổ; chân tháp có các phù điêu gạch men…
• Chùa Lawkananda – Ngôi tháp vàng do vua Anawrahta xây năm 1059 trên bờ cao sông Irrawaddy, thờ bản sao xá lợi răng Phật, có thể ngắm cảnh sông.
• Cổng Tharabha – Cổng thành duy nhất còn khá nguyên vẹn trên tường cổ Bagan; hai bên có khám thờ thần hộ mệnh anh em Mahagiri, là địa danh đánh dấu khi vào…
• Upali Thein – Giới đường thế kỷ 13 với mái dáng gỗ độc đáo; tường trong còn giữ tranh tường tươi sáng thế kỷ 17–18.
• Chùa Dhammayazika – Ngôi tháp xây năm 1196 với đế hình ngũ giác hiếm thấy, thân tháp vàng đứng trên đế ba tầng là điểm nhận diện nổi bật ở phía đông nam đồng b…
• Đền Pahtothamya – Chùa thời kỳ đầu theo phong cách Mon, khoảng thế kỷ 11, bên trong tối tăm, còn giữ một số tranh tường sớm nhất và dòng chữ bằng mực của Bag…
• Đền Nathlaung Kyaung – Ngôi đền Ấn Độ giáo duy nhất còn lại ở Cổ Bagan, thờ thần Vishnu từ thế kỷ 10–11, minh chứng cho sự đa dạng tôn giáo của Bagan.
• Chùa Payathonzu – Chùa ba Phật thế kỷ 13 ở làng Minnanthu, ba điện liền nhau có tranh tường mang màu sắc Đại thừa và Mật tông, phong cách độc đáo.
• Đền Lemyethna – Chùa bốn mặt trắng xây năm 1222 ở làng Minnanthu, tường ngoài quét vôi trắng, hàng rào còn nguyên, giữ được bố cục nguyên gốc của tu viện.
• Tu viện Mimalaung – Ngôi chùa nhỏ xây năm 1174 trên nền cao, tên có nghĩa là “chùa không cháy”, vì được xây bằng gạch đá thay cho gỗ dễ cháy.
• Cung điện Vàng Bagan – Cung điện được phục dựng khoảng năm 2008 dựa trên di chỉ khảo cổ của vương triều Bagan; lộng lẫy vàng son nhưng độ chính xác của bản phục d…
• Chợ Nyaung-U – Chợ sáng truyền thống của Nyaung-U, có rau củ địa phương, bột thanaka, đồ sơn mài và dệt may; là nơi để cảm nhận cuộc sống thường nhật.
• Tu viện Yoke Sone – Tu viện gỗ tếch thế kỷ 19 ở thị trấn Salay, phía nam Bagan khoảng 35 km; ngoài tường có chạm khắc gỗ các câu chuyện tiền thân Phật, tinh xả…

Ăn uống

• Nhà hàng chay The Moon (Thiện đãi động vật) – Nhà hàng chay toàn phần lâu đời ở phía bắc chùa Ananda thuộc Bagan Cũ, được ưa chuộng nhất với salad cà chua và cà ri c…
• Black Bamboo Restaurant – Nhà hàng vườn của cặp vợ chồng người Pháp và Myanmar, nằm cạnh phố ẩm thực Nyaung-U, nổi tiếng với cà ri cá và kem dừa…
• Nhà hàng chay Khaing Shwe Wah – Quán chay gia đình cạnh cổng Bắc chùa Ananda, được đánh giá cao, giá rẻ. Bảng xếp hạng năm 2026 vẫn ghi quán đang hoạt…
• Nhà hàng San Thi Dar – Quán cà ri gia đình của cặp vợ chồng lớn tuổi ở làng Myinkaba, miễn phí nhiều món ăn kèm, được Lonely Planet giới thiệu.
• Bibo Restaurant – Quán nhỏ nổi tiếng ở phố ẩm thực Nyaung-U, mì xào kiểu Thái và cà ri bò Myanmar được khen ngợi, buổi tối có khuyến mãi…