ขชุราโห
วัดราชวงศ์จันเทลาที่ขึ้นชื่อเรื่องงานแกะสลักอันงดงาม กลุ่มวัดฝั่งตะวันตกที่เป็นมรดกโลกยิ่งใหญ่ที่สุด และมีเขตสงวนพันธุ์เสือปันนากับน้ำตกรานีห์อยู่รอบ ๆ
ขชุราโหตั้งอยู่ทางตอนเหนือของรัฐมัธยประเทศ ในเขตชัตตาร์ปุระ เป็นที่ตั้งของ “กลุ่มอาคารขชุราโห” มรดกโลกขององค์การยูเนสโก ในศตวรรษที่ 10–12 ราชวงศ์จันเทลาสร้างวัดฮินดูและเชนราว 85 แห่ง ปัจจุบันยังเหลืออยู่ราว 20 กว่าแห่ง โดดเด่นด้วยยอดวัดแบบนาคารอันโอฬาร และงานแกะสลักเทพเจ้า นางอัปสร และคู่รักบนผนังด้านนอกที่ประณีตละเอียดอ่อน ซึ่งมีชื่อเสียงไปทั่วโลก วัดแบ่งเป็นสามกลุ่มได้แก่ กลุ่มตะวันตกซึ่งอยู่กลางเมืองมีขนาดใหญ่ที่สุดและต้องซื้อบัตร กลุ่มตะวันออกส่วนใหญ่เป็นวัดเชน และกลุ่มใต้กระจายอยู่กลางทุ่งนา รอบเมืองยังมีเขตสงวนพันธุ์เสือปันนา น้ำตกรานีห์กับหุบเขาหินสีสันสดใส และป้อมกาลินชาร์
สภาพอากาศ เดือนตุลาคม–มีนาคมเย็นและแห้ง เหมาะกับการเที่ยวชมที่สุด ปลายเดือนกุมภาพันธ์มีเทศกาลระบำขชุราโหกินเวลาหนึ่งสัปดาห์ที่กลุ่มวัดตะวันตก เมษายน–มิถุนายนร้อนจัด มักเกิน 40°C กรกฎาคม–กันยายนเป็นฤดูฝน และเขตหลักของปันนาปิดทำการ
การเดินทาง สนามบินขชุราโหมีเที่ยวบินไปเดลี วาราณสี ฯลฯ สถานีรถไฟมีขบวนไปเดลี วาราณสี ฌานสี ฯลฯ จากฌานสีหรือออร์ชาเหมารถประมาณ 4 ชั่วโมง ในเมืองเดินเท้า เช่าจักรยาน หรือนั่งตุ๊กตุ๊กได้
คำแนะนำ พักอยู่ 2 วัน วันหนึ่งชมกลุ่มตะวันตกและพิพิธภัณฑ์ ตอนค่ำชมการแสดงแสงเสียง อีกวันปั่นจักรยานชมกลุ่มตะวันออกและกลุ่มใต้ หรือเปลี่ยนเป็นซาฟารีที่ปันนาและน้ำตกรานีห์ ตอนเข้าวัดต้องถอดรองเท้าและแต่งกายให้เหมาะสม และปฏิเสธมัคคุเทศก์เถื่อนที่ไม่มีใบอนุญาตซึ่งมาตื้อ
สถานที่เด่น
- กลุ่มโบราณสถานแห่งขชุราโห – พื้นที่หลักของมรดกโลกคชุราโห ภายในสวนมีกำแพงล้อมรอบ รวมวัดราชวงศ์จันเทลาที่ยิ่งใหญ่และแกะสลักประณีตที่สุด
- กันทาริยามหาเทวมนเทียร – วัดพระศิวะที่สูงที่สุดและแกะสลักประณีตที่สุดในคชุราโห ยอดปราสาทซ้อนชั้นสื่อถึงภูเขาไกรลาสแห่งเทือกเขาหิมาลัย
- เทวาลัยลักษมณะ – วัดขนาดใหญ่ที่เก่าแก่ที่สุดและอนุรักษ์ไว้สมบูรณ์ที่สุดในกลุ่มวัดตะวันตก มีปราสาทบริวารที่มุมทั้งสี่และภาพแกะสลักคู่รักครบถ้วน
- วัดวิศวนาถ – วิหารพระศิวะที่สร้างเสร็จในปี ค.ศ. 1002 แกะสลักงดงาม ด้านหน้าศาลานันทิมีรูปปั้นโคนนทิขนาดใหญ่ประดิษฐานอยู่
- วัดจิตรคุปต์ – วัดเดียวในคาจูราโหที่อุทิศแด่เทพสุริยะ ภายในมีรูปเทพสุริยะทรงรถม้าเจ็ดม้า
- วัดเทวีชคทัมพี – วัดรูปแบบประณีตที่ใช้ฐานร่วมกับวัดกันทารยา ผนังนอกมีนางอัปสรและคู่รักที่ถือกันว่างดงามที่สุด
- วัดวราหะ – ศาลาเปิดขนาดเล็กที่ประดิษฐานรูปพระวราหะขนาดใหญ่แกะจากหินทรายทั้งก้อน ผิวกายเต็มไปด้วยรูปเทพเล็กๆ นับร้อย
- วัดมตังเคศวร – วัดโบราณเพียงแห่งเดียวในคาจูราโหที่ยังมีพิธีบูชาอยู่เป็นประจำ ประดิษฐานศิวลึงค์หินขัดสูงราว 2.5 เมตร มีผู้ศรัทธาเนืองแน่น
- วัดเจาสัฐโยคินี – วัดที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ในคาจูราโห สร้างด้วยหินแกรนิตหยาบ เดิมมีศาลเล็กหกสิบสี่ห้องบูชาโยคินี
- กลุ่มวัดเชนฝั่งตะวันออก – กลุ่มวัดเชนที่มีวัดปารศวนาถเป็นหลัก แกะสลักงดงามและยังมีผู้ศรัทธาเข้ามาสักการะ
- วัดชวารี – วัดพระวิษณุขนาดเล็กในกลุ่มวัดตะวันออก มีสัดส่วนสง่างาม ยอดปราสาทสูงเรียวและทับหลังประตูประณีต
- วัดวามนะ – วัดที่อุทิศแด่อวตารคนแคระของพระวิษณุ อยู่ในกลุ่มวัดตะวันออก แกะสลักนางอัปสรที่ผนังนอกสวยงามและยังคงสภาพดี
- วัดดูลาเดโอ – วัดศิวะในกลุ่มวัดทางใต้ สร้างในยุคปลายของราชวงศ์จันเทลา ผนังนอกประดับรูปนางอัปสรแกะสลักอย่างประณีตและวิจิตรงดงาม
- วัดจตุรภุช – วัดเดียวในกลุ่มวัดทางใต้ที่ไม่มีงานแกะสลักคู่รัก ภายในมีรูปพระวิษณุสี่กรยืนสูงราว 2.7 เมตร เหมาะแก่การชมพระอาทิตย์ตก
- พิพิธภัณฑ์โบราณคดีขชุราโห – พิพิธภัณฑ์โบราณคดีของกรมโบราณคดีอินเดีย จัดแสดงรูปปั้นอันงดงามที่ขุดพบจากกลุ่มวัด เช่น เทพคเณศกำลังร่ายรำ
- การแสดงแสงสีเสียงขชุราโห – การแสดงแสงสียามค่ำที่จัดบนสนามหญ้าในกลุ่มวัดทางตะวันตก เล่าเรื่องราชวงศ์จันเทลาและตำนานการสร้างวัดด้วยแสงไฟและคำบรรยาย
- อุทยานแห่งชาติปันนา – เขตอนุรักษ์เสือทางใต้ของขชุราโห นั่งรถจิ๊ปเปิดประทุนออกซาฟารีชมเสือได้ในหุบเขาแม่น้ำเคนและป่าสัก
- น้ำตกราเนห์ – หุบเขาหินแกรนิตหลากสีที่แม่น้ำเคนกัดเซาะ หลังฝนตกมีน้ำตกหลายสายไหลลงมา ข้างกันเป็นเขตอนุรักษ์จระเข้ปากยาว
- น้ำตกปาณฑพ – น้ำตกสูงราว 30 เมตรในอุทยานแห่งชาติปันนา มีแอ่งน้ำสีเขียวมรกต และถ้ำหินที่ตามตำนานเป็นที่พำนักของปาณฑพทั้งห้า
- ป้อมกาลิญชร – ป้อมบนภูเขาสำคัญของราชวงศ์จันเทลา มีกำแพงเมือง วัดนิลกัณฐ์พระศิวะ และภาพแกะสลักบนหน้าผาที่มองเห็นที่ราบเบื้องล่าง
ร้านอาหาร
- ราชา คาเฟ่ – คาเฟ่เก่าแก่ที่เปิดในปี 1978 ตรงทางออกกลุ่มวิหารตะวันตก ชั้นสองมองเห็นวิหาร
- เมดิเตอร์ราเนโอ – ร้านอาหารอิตาลีบนดาดฟ้าโล่งบนถนนวัดเชน ได้รับการยอมรับว่าเป็นร้านอิตาเลียนที่ดีที่สุดในเมือง
- บลูสกาย เรสเตอรองต์ – ร้านกลางแจ้งสองชั้นตรงข้ามวิหารตะวันตก มีที่นั่งบนต้นไม้สำหรับชมวิหารทั้งกลุ่ม
- มัทราส คอฟฟี่ เฮาส์ – ร้านครอบครัวเล็กตรงข้ามวิหารตะวันตก ขึ้นชื่อด้วยโดซาแป้งบางและกาแฟกรองแบบอินเดียใต้
เส้นทางท่องเที่ยว
- เส้นทางที่ราบแม่น้ำคงคาจากเดลีสู่พาราณสี 10 วัน – เส้นทางวัฒนธรรมยาวจากเดลีผ่านอักรา ออร์ชา และคาจูราโห ไปยังพาราณสี
- กวาลิเออร์ ออร์ชา และคาจูราโห เส้นโบราณสถาน 5 วัน – ตามแนวรถไฟสายใต้จากเดลี ชมป้อมบนเนินเขา เมืองหลวงเก่าบุนเทลา และกลุ่มวัดจันเทลา
- เดลีสู่อินดอร์ ทัวร์มรดกใจกลางอินเดีย 13 วัน – ล่องใต้จากเดลี ผ่านควาลิเออร์ คาจูราโห สาญจี ไปจนถึงมัลวา
- วงใหญ่มรดกและเสือทั่วรัฐมัธยประเทศ 15 วัน – จากควาลิเออร์ถึงอินดอร์ ข้ามรัฐมัธยประเทศ ครบมรดก เสือ เทือกเขา และเมืองศักดิ์สิทธิ์ในทริปเดียว