ภุพเนศวร
เมืองหลวงของรัฐโอริสสาที่ได้รับขนานนามว่า “เมืองแห่งวัดวาอาราม” มีวัดแบบกลิงคะที่มีลิงคราชเป็นประธานตั้งอยู่หนาแน่น ล้อมรอบด้วยถ้ำศาสนาเชน เนินเขาเธาลีที่เกี่ยวข้องกับพระเจ้าอโศก และ “สามเหลี่ยมเพชร” แห่งพุทธศาสนา
ภุพเนศวรเป็นเมืองหลวงของรัฐโอริสสาทางตะวันออกของอินเดีย ตั้งอยู่บริเวณขอบใต้ของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำมหานที และได้รับขนานนามว่า “เมืองแห่งวัดวาอารามของอินเดีย” ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด ย่านเมืองเก่าเคยมีวัดกว่า 700 แห่งตามตำนาน ปัจจุบันยังเหลือวัดหินทรายสไตล์กลิงคะที่สร้างระหว่างศตวรรษที่ 7–13 อีกหลายร้อยแห่ง กระจายอยู่ท่ามกลางบึงและชุมชนที่อยู่อาศัย ประวัติของเมืองย้อนไปถึงอาณาจักรกลิงคะเมื่อก่อนคริสต์ศักราช ถ้ำศาสนาเชนทางตะวันตกของเมืองและแหล่งโบราณสถานเธาลีทางตอนใต้ ซึ่งเป็นสถานที่เกิดสงครามกลิงคะของพระเจ้าอโศก ต่างเป็นพยานของประวัติศาสตร์อันยาวนานนี้ ส่วนเมืองใหม่ได้รับการวางผังโดยสถาปนิกชาวเยอรมันหลังปี 1948
ไฮไลต์สำหรับนักท่องเที่ยว: กลุ่มวัดในเมืองเก่า ได้แก่ วัดลิงคราช วัดมุกเตศวร วัดปรศุรามศวร วัดราชรานี วัดไวตาล และบึงพินทุสาคร สามารถเดินหรือนั่งสามล้อเที่ยวได้ในหนึ่งวัน ถ้ำอุทัยคีรีและขัณฑคีรี พิพิธภัณฑ์รัฐโอริสสา พิพิธภัณฑ์ชนเผ่า และพิพิธภัณฑ์กาลาภูมิ ใช้เวลาครึ่งวันถึงหนึ่งวัน ชานเมืองมีเนินเขาเธาลี วัดจตุษษัษฐิโยคินีที่ฮีรปุระ และสวนสัตว์นันทันกานัน ห่างจากเมืองไปทางตะวันออกเฉียงเหนือราว 70 กิโลเมตรคือ รัตนคีรี ลลิตคีรี และอุทัยคีรี ซึ่งเป็น “สามเหลี่ยมเพชรพุทธ” เหมาะสำหรับเช่ารถไปเที่ยววันเดียว ทางใต้มีวัดชคันนาถปุรี วัดโกณารกะซุรยะ และทะเลสาบจิลิกา ซึ่งอยู่ในรายการของปุรี สามารถจัดเป็นเส้นทาง “สามเหลี่ยมทองคำ” ได้
สภาพอากาศ: ตุลาคม–มีนาคมเย็นและแห้ง เป็นช่วงที่เหมาะที่สุด เมษายน–มิถุนายนร้อนจัดและชื้น กรกฎาคม–กันยายนเป็นฤดูมรสุมที่มีฝนตกบ่อยและอาจมีพายุไซโคลนบ้างเป็นครั้งคราว โปรดทราบว่าวัดสำคัญหลายแห่ง รวมถึงวัดลิงคราช ไม่อนุญาตให้ผู้ที่ไม่ใช่ชาวฮินดูเข้าไปข้างใน สามารถชมจากจุดชมวิวด้านนอกได้ การเข้าวัดต้องถอดรองเท้าและแต่งกายสุภาพ
การเดินทาง: ท่าอากาศยานนานาชาติบีจู ปัฏนายัก อยู่ห่างจากเมืองเก่าเพียงประมาณ 3 กิโลเมตร และมีเที่ยวบินตรงไปเดลี มุมไบ และโกลกาตา รถไฟจากโกลกาตาใช้เวลาประมาณ 7 ชั่วโมง ภายในเมืองสามารถใช้แอป Ola/Uber หรือสามล้อได้ แนะนำให้พักอยู่ 2–3 วัน
สถานที่เด่น
- วัดลิงคราช – วัดศิวะที่ใหญ่ที่สุดและศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในภูพเนศวร สร้างในศตวรรษที่ 11 ยอดหลักแบบกลิงคะสูงประมาณ 55 เมตร เป็นจุดเด่นของเส้นขอบฟ้าเมือง
- วัดมุกเตศวร – วัดเล็ก ๆ จากศตวรรษที่ 10 ได้รับการยกย่องว่าเป็น “อัญมณีแห่งสถาปัตยกรรมกลิงคะ” ด้วยซุ้มประตูโค้งที่แกะสลักอย่างประณีต (โตรานา)
- วัดราชารานี – วัดจากศตวรรษที่ 11 สร้างด้วยหินทรายสีแดงและเหลือง ไม่มีรูปเคารพประดิษฐานอยู่ภายใน โด่งดังจากรูปปั้นผู้หญิงที่สง่างามและเทพผู้คุ้มครองทิศบนผ…
- ถ้ำอุทัยคีรีและขัณฑคีรี – ถ้ำบนเนินเขาเล็ก ๆ สองลูกที่กษัตริย์กลิงคะ คารวลา ทรงสร้างให้พระสงฆ์ศาสนาเชนเมื่อศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล จารึกที่ถ้ำช้างเป็นเอกสารโบราณที่…
- สันติสถูปเธาลี – เชื่อกันว่าเป็นสถานที่เกิดสงครามกลิงคะ มีจารึกศิลาพระราชกฤษฎีกาของพระเจ้าอโศกและเจดีย์สันติสถูปสีขาวที่ญี่ปุ่นช่วยสร้าง มองเห็นที่ราบลุ่มแม…
- สวนสัตว์นันทนกานน – สวนสัตว์ขนาดใหญ่ตั้งอยู่ระหว่างป่าและทะเลสาบ มีชื่อเสียงด้านการเพาะพันธุ์เสือขาว มีรถซาฟารีชมสิงโต และสวนพฤกษศาสตร์
- พิพิธภัณฑ์รัฐโอฑิศา – พิพิธภัณฑ์ระดับรัฐที่เก็บรักษาประติมากรรมโบราณของโอฑิศา คัมภีร์ใบลาน และศิลปวัตถุของชนเผ่า เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการทำความเข้าใจอารยธรรมกลิ…
- วัดปรศุราเมศวร – สร้างในศตวรรษที่ 7 เป็นหนึ่งในวัดที่เก่าแก่ที่สุดของเมืองที่ยังคงอยู่ ภาพนูนต่ำรูปเทพแห่งการร่ายรำและเทวีบนผนังหินทรายยังคงสมบูรณ์
- วัดพรหเมศวร – สร้างเสร็จในปี ค.ศ. 1058 เป็นวัดแบบห้าศาล (ปัญจายตนะ) มีศาลเล็กอยู่ทั้งสี่มุมของศาลประธาน ภาพแกะสลักเทพ นักดนตรี และนักเต้นมีอยู่มากมาย
- ไวตาลเทวล – สร้างในศตวรรษที่ 8 เป็นวัดลัทธิตันตระที่บูชาพระจามุณฑา หลังคาทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าแบบรถม้าไม่เหมือนใครในภูพเนศวร
- สระพินทุสาคร – แหล่งน้ำศักดิ์สิทธิ์ใจกลางเมืองเก่า ตามตำนานรวบรวมน้ำจากแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ทั่วอินเดีย ฝั่งตะวันออกมีวัดวิษณุที่หาได้ยากในเมือง
- วัดเจาสัฐโยคินี – วัดตันตระทรงกลมกลางแจ้งสร้างในศตวรรษที่ 9 ผนังด้านในมีรูปเคารพพระโยคินีหกสิบสี่องค์ เป็นหนึ่งในไม่กี่วัดประเภทนี้ที่ยังหลงเหลืออยู่ในอินเดีย
- พิพิธภัณฑ์ศิลปะและโบราณวัตถุชนเผ่า – พิพิธภัณฑ์จัดแสดงเครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ อาวุธ และเครื่องดนตรีของชนเผ่าในโอฑิศากว่า 60 เผ่า พร้อมบ้านเรือนชนเผ่าจำลองกลางแจ้ง
- พิพิธภัณฑ์หัตถกรรมโอฑิศา – พิพิธภัณฑ์หัตถกรรมร่วมสมัยที่แสดงงานฝีมือโอฑิศา ได้แก่ ภาพวาดปัตตจิตรา งานปักผ้าแบบปิปิลี ผ้าอิกัต และงานเงินฟิลิกรี พร้อมโรงฝีมือให้ชม
- สวนพฤกษศาสตร์เอกามรากานัน – สวนพฤกษศาสตร์ขนาดใหญ่ทางเหนือของเมือง มีสวนกุหลาบ เรือนเลี้ยงกระบองเพชร ทะเลสาบ และทางเดิน เป็นที่พักผ่อนวันหยุดของคนท้องถิ่น
- วัดอิสคอน – วัดกฤษณะสมัยใหม่ริมถนนหลวง ทุกคนเข้าชมได้ บรรยากาศการสวดเพลงยามเย็นคึกคัก และมีร้านอาหารมังสวิรัติราคาย่อมเยา
- วัดพระราม – วัดพระรามสมัยใหม่ริมถนนจันปัทในย่านเมืองใหม่ ยอดหอสีส้มสูงตระหง่านเปิดไฟยามค่ำคืน เปิดรับนักท่องเที่ยวทุกคน
- ปิปิลี – หมู่บ้านหัตถกรรมระหว่างทางไปปุรี ทั้งสองฝั่งถนนสายหลักมีร้านที่แขวนร่มผ้าปักแอปพลิเก โคมไฟ และผ้าแขวนผนังสีสันสดใส
- แหล่งพุทธสถานรัตนคีรี – แหล่งพุทธศาสนาที่สำคัญที่สุดในสามเหลี่ยมเพชร วิหารขนาดใหญ่มีกรอบประตูแกะสลักละเอียดและพระพุทธรูปหินขนาดยักษ์
- ลลิตคีรี – แหล่งพุทธศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดในสามเหลี่ยมเพชร มีการค้นพบกล่องหินบรรจุพระบรมธาตุภายในสถูปใหญ่
- แหล่งพุทธสถานอุทัยคีรี – แหล่งพุทธศาสนาที่ใหญ่ที่สุดในสามเหลี่ยมเพชร มีสถูปอิฐขนาดใหญ่ วิหารสองแห่ง และบ่อน้ำขั้นบันไดหิน
- ป้อมบาราบาตี – ป้อมโบราณในกัตตัก สมัยราชวงศ์คงคาตะวันออกในศตวรรษที่ 14 เหลือเพียงคูน้ำ ประตูหิน และเนินดิน ข้างกันคือสนามคริกเก็ตบาราบาตีที่มีชื่อเสียง
ร้านอาหาร
- โอดิชา โฮเทล (สาขาหลัก ซาฮิด นาการ์) – ร้านอาหารโอดิชาที่ได้รับการแนะนำมากที่สุดในท้องถิ่น ทาลีปริมาณมาก ขึ้นชื่อเรื่องอาหารทะเลและแกงมัสตาร์ด
- ร้านดัลมา (Dalma) – ร้านอาหารบ้านโอดิชาที่ตั้งชื่อตามเมนูท้องถิ่นชื่อดัง ทาลี ข้าวหมักปาขาลา และซอสผลมะตูมได้รับเสียงชม
- คานิกา (โรงแรมเมย์แฟร์ ลากูน) – ร้านอาหารโอดิชาระดับหรูที่สุดในเมือง มีทาลีแบบไม่อั้นสามแบบให้เลือก ได้แก่ มังสวิรัติ เนื้อ และอาหารทะเล
- ร้านอติถิ เทโว ภวะ (อาหารโอริยา) – ร้านอาหารโอริยาที่เปิดในปี ค.ศ. 2022 โดดเด่นด้วยปริมาณจุใจ ราคาคุ้มค่า และปัตรา โปดา ย่างใบกล้วยหลากรสชาติ
- แรม มันทิร ทิฟฟิน เซ็นเตอร์ – แผงอาหารเช้ายอดนิยมข้างวัดรามาบนถนนชันปัธ ปูรีทอดกับดาลมาราคาถูกและเป็นของแท้
เส้นทางท่องเที่ยว
- โอริสสา: วัดโบราณ ชายฝั่ง และทะเลสาบชิลิกา 6 วัน – ภูพเนศวร โกณารก และปุรี เชื่อมกันเป็นเส้นทางเดียว จากนั้นล่องใต้ตามทะเลสาบชิลิกาสู่ชายหาดโคปาลปุร